20 december 2014

Edelman bedelman

201335_kerst

De laatste rush naar kerstmis is begonnen. Dit weekend koopzondag, over de koppen lopen om alle pakjes op tijd onder de kerstboom te krijgen. Het is goed om op zo’n moment even stil te staan bij al diegenen voor wie kerstmis geen feest van mooie cadeaus en warme luxe is. Eén op tien kinderen in Vlaanderen wordt geboren in armoede. Eén op tien. Dat brengt mij precies 20 jaar terug in de tijd, toen ik door de Koning Boudewijnstichting was uitgenodigd voor een forum over armoede. Diep onder de indruk verliet ik na afloop de zaal. Het forum was bijzonder tumultueus verlopen. Het merendeel van het publiek bestond uit kansarme mensen die ondanks (of dankzij) de aanwezigheid van Koningin Fabiola het vuur aan de schenen legde van de gastsprekers. Er werd gepraat over tewerkstelling, culturele integratie, het plaatsen van kinderen in instellingen, enzomeer. Er was nauwelijks tijd voorzien voor reacties uit de zaal, maar de aanwezigen vroegen – riepen letterlijk – om aandacht. Ze waren kwaad. Sommige sprekers praatten over de hoofden van het merendeel van de toehoorders, en werden daar op gepakt. De minister stond met zijn mond vol tanden. De sfeer was grimmig. Tussen al die herrie viel mij eens te meer de kalmte en de waardigheid op van Paula D’Hondt, die Koninklijk Commissaris voor Migrantenbeleid was geweest. Zij was de enige die echt in dialoog ging met de mensen in de zaal, de enige die een van kwaadheid op springen staande man tot bedaren kon brengen. Toen ik deze mensen in emotionele betogen om respect hoorde vragen, wist ik dat ik hun kinderen aan het woord moest laten.

kinderarmoede

 

Op 22 oktober 1994 zat ik in Antwerpen tegenover Michael en Bianca, twee tengere kinderen van elf en twaalf jaar, die er toen al negen jaar instellingen op hadden zitten. Hun ouderlijk huis was één kamer groot. Er was haast geen ruimte om te spelen, en slapen deed het hele gezin dicht bij elkaar. Toch probeerden de kinderen en hun ouders het gerechtelijke water dat hen scheidde, te overbruggen. Ze vochten al jaren om weer bij elkaar te komen. De kinderen spraken met veel liefde over hun ouders, die ze misten. “Ik heb maar één wens: naar huis gaan”. Die zin snijdt me nog altijd door merg en been. Het lichaam van je moeder ruikt anders dan dat van een vreemde dame. Haar omarming is meer van jou, en ook haar boosheid en haar angst. Dat moet zo ongeveer zijn wat kinderen voelen in zo’n ontheemde situatie van een instelling. Uiterlijk gaat het hen beter, vanbinnen gaan ze soms kapot. Het moet een ondankbare taak zijn om jochies van de straat te halen, hen met mes en vork te leren eten en een zekere vorm van comfort te geven, en dan te moeten vaststellen dat ze ongelukkig zijn. Soms moeten kinderen beschermd worden tegen hun ouders, en bij onthaalgezinnen vinden zij wel de warmte waarnaar ze trachten. Maar het is een goede zaak dat men in die twintig jaar meer rekening is gaan houden met de gevoelens en mening van de kinderen zelf en van hun ouders. Men kan niet armer zijn dan als men zijn kind verliest.

In de urenlange gesprekken die ik in de periode voor kerstmis 1994 heb gevoerd met kinderen in Antwerpen en Gent is mij de positieve kracht opgevallen en de moed waarmee zij door hun dagen gaan. De solidariteit was heel sterk. Wat je hebt, moet je delen. Ook al is het niets. Zij voelden zich ook niet echt arm, leken tevreden met wat ze kregen en legden zich neer bij wat ze moesten missen. Dat had het leven hen geleerd. Ik was onthutst hoe vroegwijs de meesten waren en had ontzag voor de kracht waarmee sommige kinderen hun ouders trachten te helpen. Het zoontje van een analfabete vader bijvoorbeeld: “Het is moeilijk, want we weten zelf nog niet veel, maar we proberen hem te leren lezen en schrijven. Dan kan hij zelf zijn plan trekken”. Aan het eind van de reportage zit een pleidooi voor respect: “Iedereen die dit hoort en lacht kan het ook zelf eens tegenkomen. Dit wil ik u zeggen”. De macht van de radio is klein, maar ik hoop dat het uitzenden van de eerlijke, fragiele en wijze woorden van deze kinderen hen dichter gebracht heeft bij het respect dat ze verdienen.

Soms is een radioreportage toch sterker dan je denkt. Dat leerde ik twee jaar later, toen ik een studiedag bijwoonde over de plaatsing van kinderen, en een vader hoorde getuigen over het verschil in aanpak van instellingen. Het was de vader van Michel en Bianca. Hij vertelde hoe hij eerst alle hoop kwijt was dat zijn kinderen zouden terugkeren, hoe hij en zijn vrouw alles deden om aan het ideaalbeeld van de instelling te voldoen, maar dat het nooit genoeg was. En dat hij, toen zijn kinderen naar een andere instelling waren overgeplaatst, de kans kreeg om zichzelf te zijn en te groeien naar voltijds ouderschap. Tijdens de middagpauze zocht ik hem op om te vragen hoe het ging met Michaël en Bianca. “Ze komen naar huis”, zei hij met trots in zijn stem. “We zijn met het bandje van jouw reportage naar de instelling en de jeugdrechter gegaan. Voor het eerst werd er echt naar hen geluisterd. Ze mogen naar huis”. Ik besefte dat hun pad niet altijd over rozen zou gaan, maar de woorden van de jongste staan nog altijd in mijn kop gebrand: “Ik heb maar één wens, dat is naar huis gaan. Ik wil bij de mama zijn”. Wat geduld en een paar oren, dat volstond om deze boodschap te verstaan. Je hebt daar zelfs geen opnametoestel voor nodig. Alleen een paar oren.

De reportage “Edelman Bedelman” werd dat jaar bekroond met de Vlaamse radiopersprijs. Het was de laatste die ik maakte voor ‘Kattekwaad’. Voor één keer post ik een reportage integraal, omdat ik nog steeds eer wil betuigen aan alle kinderen die eraan meewerkten. Maar ook omdat woord en muziek hierin één en ondeelbaar zijn.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

Categorie

Geen categorie, Kattekwaad (100 jaar radio)

Tags

, ,