De gebeurtenissen van de voorbije dagen in Parijs hebben iedereen met verstomming geslagen en diep geraakt. Iedereen probeert er dan op zijn eigen manier ook mee om te gaan. Toch is dit een scharniermoment dat we samen kunnen aangrijpen om als samenleving te groeien. Als iedereen zijn vertrouwde loopgraven wil verlaten tenminste.

charlie-hebdo-cartoonjpg-0121fbf30e1d9a52

Net zoals bij 9/11 zullen we ons allemaal over tien jaar nog exact herinneren wat we aan het doen waren wanneer het niieuws kwam van de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo. Een aanslag op de persvrijheid, op de vrije meningsuiting, op de verlichte Europese samenleving sinds de Franse revolutie, op ons allemaal. Een aanslag op voornamelijk oude en aardige maar ook vrolijke mannen die rond een tafel grappen zaten te bedenken. Ridders van de persvrijheid die al meer dan vijf decennia lang elke dag de Bastille bestormden en alle machten op de korrel namen, de wereld een spiegel voorhielden zoals de hofnar dat deed in lang vervlogen tijden. Zij trokken ten strijde tegen misbruik en onrecht en spaarden niets of niemand die het politiek, maatschappelijk of religieus voor het zeggen had. Die anarchistische levensfilosofie hadden ze uit de jaren ’60 meegenomen en gekoesterd. Cartoonisten zijn als comedians, een door jongeren zeer gesmaakte vorm om de wereld een neus te zetten, de grenzen op te zoeken en er al eens over te gaan. Alleen ligt hun pointe in een potloodtrek, en heeft de comedian meer ruimte voor nuance, als hij dat al wil.

je suis charlie           je ne suis pas charlie        je suis Achmed

Ik ben zeer aangegrepen door wat er gebeurd is, maar heb niet rondgelopen met het bordje “Je suis Charlie”. Ook niet met de tegenpool “Je ne suis pas Charlie”. Dit om verschillende redenen:

1. Ik kende het blad zelf niet goed en ga nu niet plots doen alsof deze mannen mijn grote helden waren, hoewel ik hun doorzettingsvermogen wel bewonder en erken dat zij door deze laffe aanslag het symbool geworden zijn van veel wat in onze Westerse wereld dierbaar is. De gedachten zijn vrij. Dus ik breng gewoon een saluut aan Charlie Hebdo. Maar ik heb getwijfeld. “Je suis Charlie” scanderen en het potlood hoog houden, werkt louterend. Het is een manier om elkaar vast te houden en dit drama samen te verwerken. Een manier om te zeggen: “Ik sta voor de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van pers”. Ook al loert de intellectuele en politieke recuperatie om elke hoek. Cartoonist Bernard Holtrop (Willem), de laatste overlevende van zijn generatie bij het tijdschrift en woensdag op weg naar Parijs toen de aanslag gebeurde, zegt in De Morgen: “Wij kotsen op al die mensen die plots onze vrienden zijn”. Niet vreemd als plots Geert Wilders zich tot je beschermheer heeft ontpopt.

2. Ik hou als mens niet zo van polarisatie en kwetsende taal of tekening. Dus ik ben geen Charlie. Maar ik vind wel dat er Charlies moeten zijn die ons al lachend een geweten schoppen en de extremen uitvergroten, of ze nu op een podium staan of in een krant of tijdschrift hun artistieke kunnen tonen. Heilige huisjes horen er niet te zijn, en ik kan me weinig cartoons voorstellen waar niet iemand om beledigd kan zijn. In elke conférence van een zichzelf respecterende comedian zitten uitspraken die grof zijn en kwetsend. Zelfrelativering en humor helpen daarbij een stuk. En geen enkele tekening is zo cynisch als het cynisme van de macht die ze beschrijft.

3. Ook “Je ne suis pas Charlie” is niet aan mij besteed. Omdat het zo negatief is. Omdat het weinig relativering toelaat en de polarisatie uitvergroot. Een tekening is maar een tekening, dit kan nooit een halszaak zijn. Het is een mening. Rechtop staan, glimlachen en daar je eigen mening tegenover zetten toont meer kracht dan de vernedering uitdragen tot in het diepst van je ziel. Sterk vond ik in dit verband het interview op CNN met een bekende Egyptische cartoonist, die respectvol praatte over de Franse collega’s die hij had gekend. Hij was het vaak niet eens met wat zij getekend hadden maar kon met sommige prenten wel lachen en zette er, als in een dialoog, een eigen tekening tegenover. Geen taboes, geen dogma’s, maar dialoog.

4. Niet enkel Charlie Hebdo werd getroffen. Ik werd ziek van het bevroren beeld van de op de grond liggende politieman die koudweg werd geëxecuteerd. Een heel mooie samenvatting van dit gevoel vond ik in de tweet van Dyab Abou Jahjah: “I am not Charlie, I am Ahmed the dead cop. Charlie ridiculed my faith and culture and I died defending his right to do so.” Of hoe Bart Eeckhout het vandaag verwoordt: “I am not Charlie. I’m with Charlie”.

 Charlie Zak

Opmerkelijk is hoe de voorbije dagen is geschreven, gesproken en bericht over de terreuraanslag, die iedereen geraakt heeft. Woensdag was de eensgezindheid groot. Toch kwam de polarisatie toen al om de hoek kijken. Youssef Kobo, een jonge opiniemaker voor wie ik veel sympathie heb, voorspelde woensdagavond al in een tweet: “En nu is het weer wachten op de talloze/obligate “moslims zijn gevaarlijk” columns/tv-debatten. Media zijn o zo voorspelbaar.” Hij heeft een stukje gelijk gehad, maar voor het grootste deel niet. Ik heb heel sterke, mooie interviews gezien en gelezen met allerlei mensen, die het tegendeel bewezen. Maar wat ik heel bizar vond is dat hij,  door die uitspraak, in dezelfde val is getrapt en met twee voeten tegelijk in de loopgraven is gaan staan. Ik ken Youssef als een intelligente, fijne jonge man die vaak een vinger op de wonde legt. Hij is een van die mensen die het verschil zou kunnen maken voor ons allemaal in de samenleving van morgen. Als hij erin slaagt om de aanlokkelijke loopgraven te vermijden en zelf de polarisatie niet in stand blijft houden door mensen te verdelen in ‘de moslims’ en ‘de anderen’.

Over polarisatie gesproken, opmerkelijk was de interventie van barones Doornaert op radio en TV over de aanslag en het verschijnen van de nieuwste roman van Houellebecq. Als dit is waar Youssef op doelde, dan heeft hij waar voor zijn geld gekregen. Schuld aan de feiten en het grote doembeeld dat ons te wachten staat, was volgens haar overigens niet enkel de islam, maar meteen ook alle linkse intellectuelen. De oorzaak van alle problemen moeten we volgens Mia Doornaert zelfs in het Parijs van de jaren ’40-’50 gaan zoeken, bij Sartre en de Beauvoir. Tja. Toch moet men ook de nuances in haar uitspraken kunnen zien, aan introspectie doen, analyseren en afstand nemen. Dat is een moeilijker weg dan er de heetste brokken uit te nemen en te vertalen naar eigen achterban, maar hij is wel veel lonender op termijn voor de samenleving.

Charlie Lectrr

Er moet een uitweg te vinden zijn uit het wij-zij denken waaraan iedereen blijkbaar onderhevig is. Daar is begrip voor nodig, veel begrip en aan alle kanten van het spectrum. Ik lees nogal wat posts van jongeren die zeggen dat zij zich als moslim niet willen verantwoorden voor de daden van deze extremisten. Gelijk hebben zij. Maar misschien moeten ze zich op zo’n moment niet ‘als moslim excuseren’ zoals zij het aanvoelen, maar er ‘als mens hun mening over zeggen’. Ik heb daar sterke voorbeelden van gezien, van mensen die zich in de eerste plaats een mens in Vlaanderen voelen, niet een aparte categorie mens in Vlaanderen. Moslimjongeren klagen er terecht over dat zij als een aparte groep worden bekeken. Paradoxaal is echter dat zij in hun communicatie vaak net hetzelfde doen en vanuit een defensief vizier naar die samenleving kijken. Het gevoel dat zij worden aangevallen omwille van hun godsdienst zit heel diep. De islam is de grote kop van jut, de gemiddelde Vlaamse mens heeft iets tegen de islam, dat is de stelling. Dat is dus iets waar niet-moslims begrip voor moeten opbrengen. Maar net zo goed zouden moslims begrip moeten kunnen tonen voor een gevoel dat in de Vlaamse, Belgische, Europese samenleving even diep en emotioneel geworteld zit. Van in de jaren ’60 is het geloof hier een heel andere rol gaan spelen, veel individueler beleden, iets tussen de mens en de god in wie hij gelooft – of niet gelooft. De verlichting is er niet zomaar gekomen, zij is fel bevochten door onze ouders en grootouders. Zij hebben zich met al hun vezels verzet tegen de verknechting die de religieuze banbliksems vanop de kansel teweegbrachten en de angst die zij veroorzaakten bij hele lagen van de bevolking. Zij hebben zich bevrijd van de uitvergrote symboliek van kruisen en andere religieuze symbolen. Het is dus niet zozeer een ontkenning van de islam dan wel een eigen bevrijdingsgeschiedenis die men wil in stand houden. En dat is een gevoel dat even emotioneel en diep geworteld zit in de gemiddelde Vlaming als het religieuze gevoel bij de moslims. Dat is er en gaat niet weg. Dit begrijpen is een eerste stap naar het samen vinden van een nieuwe weg.

potloden divers

In ‘The Tipping Point’ geeft auteur Malcolm Gladwell aan hoe een klein aantal mensen en gebeurtenissen een lawine kunnen doen ontstaan van gedragingen of ideeën in een bepaalde richting. Charismatische mensen die kunnen verbinden, begeesteren en nieuwe inzichten en inspiratie brengen. Zij verleggen de stenen in een rivier en doen het water anders stromen. Zo veroorzaken ze volgens Gladwell een ‘sociale epidemie’ Ik heb er de voorbije dagen alvast enkele gehoord/gelezen die deze eigenschappen bezitten. Rachida Aziz bijvoorbeeld, een Brusselse kledingontwerpster maar vooral een verbindende en eigenzinnige voorvechtster van gelijke rechten en respect. Zij is een intelligent en rustgevend baken in een samenleving die onder polarisatie kreunt. Of de jonge Gentse imam Khalid Benhaddou, die net als collega’s uit andere landen, die de voorbije dagen aan het woord kwamen, met de belangrijke denkoefening bezig is hoe men tot een moderne Europese islam kan komen die naar de toekomst kijkt en eigen accenten legt. Ook in de media, en zeker in de openbare omroep, werkt men alle dagen aan een andere invulling, een ander beeld van de veelkleurige samenleving. Veel intensiever dan enkele jaren geleden het geval was. Alles is in beweging, de geschiedenis staat niet stil. En de aanslag op Charlie Hebdo is daarbij een belangrijke afspraak met de geschiedenis.

potloden

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

Categorie

Geen categorie

Tags

, , , , , , , , , ,